RESOURCES

Малек беннабинин коомдук-интеллектуалдык негиздеринин цивилизацияга карата мамилеси

Author: Badrane Benlahcene

Малек беннабинин коомдук-интеллектуалдык негиздеринин цивилизацияга карата мамилеси

    Бул Ислам Ойлоруну Эл аралык Институтунун (IIIT) кыскача китептер сериясы окурмандарга түп нусканын негизги мазмуну жөнүндө түшүнүк берүү үчүн институттун негизги публикацияларынын кыска формага келтирилген баалуу коллекциясы болуп саналат. Окуганга ыңгайлуу, 
убакытты үнөмдөгөн кыска форматта чыгарылат. Бул конспекттер чоңураак, ири публикациялардын жакындан кылдат изилденген обзорлору болуп, окурмандарды түп нусканы андан ары тереңдеп изилдөөсүнө түрткү болот деп үмүттөнөбүз.
    «Малек Беннабинин коомдук интеллектуалдык негиздеринин цивили-зацияга карата мамилеси» аттуу эмгек толугу менен 2011-жылы басылып чыкты. Самуэль Хантингтондун «Цивилизациялардын кагылышыбы?» аттуу макаласы, цивилизация тууралуу тынчсыздануулар жана чыр-чатактар кайрадан дүйнөлүк тартип тууралуу талкуу киргизилүүсүнө себеп болду. Белгилүү алжир ойчулу жана улуу мусулман интеллектуалы Малек Бенаби (1905-1973) Батыш цивилизациясындагы мусулманчылыктын орду бирде өнүгүп, бирде начарлап кетүүсүнүн себебин аныктоого көп көңүл бурган. Анын божомолунда көйгөй Куран китебинде эмес, мусулмандардын өзүндө. Бенаби цивилизация ички, тышкы жана коомдук факторлор тарабынан башкарылат жана «адам, жер, убакыт» деген үч элементтен турган теңдеме деп аныктама берген. Китептин автору метатеоризация (башка бир теориянын мүнөздүү өзгөчөлүктөрүн иликтөө) жолу аркылуу Бенабинин цивилизацияга карата мамилесин жана негизги принциптерин иликтеп, ци-вилизациянын теңдемеси болгон интригалуу үч элементке басым жасаган.  Бенабинин ою боюнча «адам+топурак+убакыт = цивилизация» теңдемеси жана андагы дин эч кандай өзгөрүүгө дуушар болбой эле, башкалардын таасирин күчөтүп, же азайтып тескеп турат жа-на анын мааниси Мусулманчылыктын начарлап кетүүсүндө чечмеленип, түшүндүрүлүп берилет.  Бенаби үчүн адам ‒ цивилизациянын бардык жараяндарынын борбордук күчү жана адамсыз жер менен убакыттын эч кандай мааниси жок экендиги бизге түшүнүктүү болду.
    Эгер жыйынтыкка келе турган болсок, Бенабинин «мусулмандар руханий абалын өзгөртмөйүнчө, көпкө узаган коомдун маанилүү өзгөрүүлөрүнө жетише албайт» деген жаңылышсыз пикири Куран аяттарында да айтылат (13:11)