RESOURCES

ИСЛАМ ЦИВИЛИЗАЦИЯСЫНДАГЫ ИЗИЛДӨӨЛӨР: Кайра жаралуу дооруна мусулмандардын кошкон салымы

Author: Ahmed Essa, Othman Ali

ИСЛАМ ЦИВИЛИЗАЦИЯСЫНДАГЫ ИЗИЛДӨӨЛӨР: Кайра жаралуу дооруна мусулмандардын кошкон салымы

    Ислам цивилизациясы дүйнө жүзүн өзгөрткөн улуу жетишкендиктердин жана ишенимдин интеллектуалдык мурасын жараткан. Испания менен Түндүк Африкадан баштап Жакынкы Чыгыш менен Азияга чейинки ири географиялык аймакка ээ болуп, классикалык дүйнө менен европалык Кайра жаралуу доорунун ортосунда үзгүлтүксүз жалпылыкты пайда кылган. Мусулмандар бүгүнкү күндө, мусулман коомун артта калган маданият катары сүрөттөөчү призма аркылуу карагандай абалда. Ислам цивилизациясы өнүгүүнүн туу чокусунда турганда, ал адамзаттын прогресси менен өсүшүнүн үлгүсү болгондугун тастыктаган документалдуу реалдуулуктан, азыркы популярдуу тарыхый баяндар да алыс.
    Көп эмгектер бүтүндөй ислам цивилизациясынын таасири менен салымын азайтып же толугу менен четке кагышкан. Бул китеп ошол катаны оңдоого жана исламдык кайра жаралуунун башаты болгон «алтын кылымдын» тарыхый чындыгын калыптандырууга аракеттенет. Интеллектуалдык өнүгүү менен схоластикалык аракеттерге артыкчылык берген диний-гуманисттик кыраакылыктын өзөгүн калыптандыруучу окууну майда бөлүктөрүнө чейин карап чыгуу менен биргеликте исламдын илимге, искусствого жана маданиятка кошкон таасирдүү салымы ырааттуу изилденет. Бул китеп Батыш окумуштууларынын эмгектерине таянып, мусулмандык көз караш менен сүйлөйт.
    Ислам цивилизациясынын жетишкендиктеринин дүйнөгө жана европалык Кайра жаралууга кошкон салымдары өзүнүн тиешелүү ордун тапкан жок. Бул кемчилик ылайыктуу изилдөөлөрдүн жоктугу менен мусулман дүйнөсүнүн азыркы куунаксыз абалы жана батыштык академиялык дискурстагы евроборборчулдук мамиле менен түшүндүрүлөт. Орто кылымдардын цивилизациясына жана андан кийин Батыштын өнүгүүсүнө кызмат кылуудагы исламдын кайталангыс жана алдына эч кимди чыгаргыс ордун азыркы академиядагы алдыңкы багыт четке кагып жатат.
    Экинчи бир академиялык багыт Батыш цивилизациясынын өнүгүүсүнө ислам менен мусулмандардын кошкон салымын моюнга алат. Бул багыттагы окумуштуулар тапкычтык жана өжөрлүк менен изилдөө жүргүзүшүп, орто кылымга тиешелүү исламдын катылып жаткан кенчин таап чыгышкан. Кайра жаралуу доорунун жана азыркы Батыш цивилизациясынын зор  ийгиликтерге жетүүсүндө ислам цивилизациясынын орду биз ойлогондон да бийик болгондугу бул окумуштууларга белгилүү. Ошондой эле алар ислам цивилизациясынын мусулман эместер менен болгон мамилеси догма болбогондугун белгилешкен.
    Ошентсе да, саясатчыл-ориентациялуу батыш окумуштууларынын бир бөлүгү 2001-жылдын 11-сентябрындагы окуяга байланыштуу экстремисттик көз карашка басым жасашат. Бул маанилүү тенденция ислам цивилизациясынын бүткүл тарыхтагы ачыктыгын жана ошол учурдун талабына ылайыктуулугун өтө төмөндөтүп жиберген. Ислам жана анын цивилизациясы боюнча мындай түшүндүрмө, исламдын жакшы жагынын жоктугун жана ислам тарыхы менен салттары фанатизмге, зордук-зомбулукка жана согушка гана чакырат деп белгилейт. Бул китептин тарыхый планы ислам цивилизациясынын мындай түшүндүрмөсүндөгү каталарды жана кемчиликтерди ачыктап, дин жана өлкө мыйзамы катары ислам кантип башкалар менен ынтымакта жашоого умтулуп келгендигин көрсөтөт. Орто кылымдардагы ислам коому мусулман эместердин салымын кабыл алып, андан мурунку цивилизациялардан да таасир алып жана алган билимдерин артыкчылыктуу коомду курууга жумшоо аркылуу көп жактуулуктун ынтымагына умтулган.