RESOURCES

ТЕҢ САЛМАКТУУЛУКТУ КАЙРА КАЛЫБЫНА КЕЛТИРҮҮ: КУРАНДЫН АБРОЮ ЖАНА СҮННӨТТҮН ДАРАЖАСЫ

Author: Taha Jabir Al-Alwani

ТЕҢ САЛМАКТУУЛУКТУ КАЙРА КАЛЫБЫНА КЕЛТИРҮҮ: КУРАНДЫН АБРОЮ ЖАНА СҮННӨТТҮН ДАРАЖАСЫ

    Бул Ислам Ойлору Эл аралык Институтунун (IIIT) кыскача китептер сериясы окурмандарга түп нусканын негизги мазмуну жөнүндө түшүнүгүн берүү үчүн институттун негизги публикацияларынын кыска формага келтирилген баалуу коллекциясы болуп саналат. Окуганга ыңгайлуу, убакытты үнөмдөгөн кыска форматта чыгарылат. Бул конспекттер чоңураак, ири публикациялардын жакындан кылдат изилденген обзорлору болуп, окурмандардын түп нусканы андан ары тереңдеп изилдөөсүнө түрткү болот деп үмүттөнөбүз.
    Тең салмактуулукту кайра калыбына келтирүү: Курандын Аброю жана Сүннөттүн Даражасы – Пайгамбардын (С. А. В. ) айткандары жана кылгандары, Сүннөт менен Курандын ортосундагы карым-катнашка ачыктык киргизет. Бул карым катнаш – Сүннөттү изилдеген көпчүлүк хадисти изилдеген окумуштууларга таасир тийгизген билимдин жана тажрыйбанын жаңы түрлөрү пайда кылуу менен ар кандай ыкмаларда чагылдырылган. Ошондуктан, Исламдын укуктук, философиялык ойлонуу агымдары, Сүнөттүн чечмеленишине ар кандай баа беришип, көбүнчө аны изилдеп жаткан окумуштуулардын түшүнүктөрү менен байланыштырышкан. Дал ошондой эле, хадисти чечмелеген окумуштуулардын ишенимге татыктуу же татыктуу эмес деп ажыратуудагы кыйынчылыктар, диний, укуктук жана философиялык принциптердеги чачырандылыктардан улам бир окумуштуунун чечмелөөсүн кабыл алып, экинчисинен баш тартууга, же башка бир баянчынын чечмелөөсүнө каршы келген маанини кабыл кылууга же хадистин мазмунун изилдеген сын талаптарды колдонуу же алардан баш тартуу маселесин жаратышы мүмкүн.
    Пайгамбардын доорунда, тактап айтканда Пайгамбар өзүнүн жолдоочуларына Куранды колдонуу, ага баш ийүүнү үйрөтүп жаткан убакта, Куранга карата кандай мамиле кылуу же колдонуу тууралуу эч кандай суроо жаралган эмес. Пайгамбардын өзү, Куранда жазылган илимди чыныгы жүрүм-турум эрежесине салып, турмуштук колдонмо катары көрсөткөн. Куран баардык кубулуштарга түшүндүрмө берип, Пайгамбардын мисалы аркылуу кантип колдонсо болоору тууралуу ар тараптуу далилдерди көрсөткөн. Пайгамбар, Сүннөттүн өзүнүн көздөлгөн максаты боюнча ишке ашырылуусун камсыздоо үчүн, Курандан бөлөк эч бир жазмалар менен алектенбөөнү, жадагалса Кудайдын бийлиги, Кудайдын аты менен айтылган болсо да, баш тартууну буйруган. Бирок, Сүннөттүн баяндары жыйналып, бир топтомго келтирилгенден кийин, Пайгамбардын айткандары жана кылгандары, Курандан алын-
ган деген шылтоо менен, Сүннөткө көбүрөөк көңүл бөлүнүп, Курандын жазмасы унутта калтырылган. Убакыттын өтүшү менен, Исламдагы укуктук нормалардын натыйжалуу иштөөсү үчүн, Сүннөт менен кошо Куранды бирдей карап, Исламдын укуктук иш кагаздары катары кабыл алуу зарылчылыгы келип чыгат. Бул китепти – Пайгамбардын Сүннөттөрү менен Исламдын үрп-адаттарын изилдеген окумуштуулардын өз ара келишпестиктери менен талаш маселелерин түздөн-түз козгогон, негизги кыйынчылыктардын жообу катары карасак болот. Андан сырткары, окумуштуулардын Сүннөт менен Курандын ортосундагы байланышты калыпка келтирүүдөгү оор милдеттерин жеңилдетүүчү чен өлчөмдөрдүн бир канча жыйындылары берилген. Пайгамбардын Сүннөтү менен Курандын ортосундагы байланыш, өз ара карама-каршылыксыз, талаш маселелерсиз, Ислам дининин мусулман калкы туш  болгон, социалдык, экономикалык, интеллектуалдык жана руханий көйгөйлөрдү ийгиликтүү чечүүсүн шарттай алган абалда орнотулушу керек.