RESOURCES

МАМЛЕКЕТТИК САЯСАТ САЛТТУУ ЮРИСПРУДЕНЦИЯДАН ТЫШКАРЫ МАКАСИД ЫКМАСЫ

Author: Basma I. Abdelgafar

МАМЛЕКЕТТИК САЯСАТ САЛТТУУ ЮРИСПРУДЕНЦИЯДАН ТЫШКАРЫ МАКАСИД ЫКМАСЫ

    Бул китеп жети бөлүмдүн жыйнагынан түзүлүп, Ислам мамлекеттик саясатындагы оорчундуу темаларга Макасид окуусунун кошкон салымын көргөзөт. Исламдагы мамлекеттик саясат коомдук көйгөйлөргө карата мамлекеттик же коомдук башкаруучулардын иш-аракети же аракетсиздиги менен аныкталат. Ошондой эле, мүмкүнчүлүктөн пайда алыш үчүн (1) Куранда таква, таухидди мисал кылып айтылган адеп-ахлак, этика менен текшерилген; (2) жогорку максаттар менен же Макасид аль-Шариа менен бекемделген; (3) жамааттык чечим чыгаруу процесси же шура менен багытталган; (4) булардан улам реформа болуп, жакшыртуулар же ислах менен аныкталат. Макасид аль-Шариа б.а. ыйык мыйзамдын максаттары өзүнүн салттуу көрүнүшүндө ыйманды, өмүрдү, акылды, бала-чаканы, байлыкты, намысты сактоону камтыган этикалык салттуу структураны көргөзөт. Бул эмгектин максаты Исламдагы мамлекет саясатынын теориясы жана тажрыйбасында макасид* методу абдан зарыл экенин көргөзүү. Ошондой эле, окумуштуулар менен активисттер саясат менен саясатчынын айырмасын Исламдын негизги булагы болгон Куран жана Сүннөттү окуу аркылуу айырмалашы керектигин дагы чагылдырган. Саясатта негизги булактарда табылган башкаруу процесси менен анын затынын колдонулушунун кеңири мааниге ээ болушу мүмкүн. Мамлекеттик саясаттын негизги окуулары жана тажрыйбасындай эле Исламдагы мамлекеттик саясат чыныгы көркөм өнөр болуп, же таза илим болуп дагы эсептелбейт, тескерисинче, экөөнү тең камтыган нерсе катары кабыл алынат. Анын көркөм өнөр болгону бир нече кызыкдар тараптарды альтернативдүү жолдорду аныктоо, өнүктүрүү, тартуулоо аркылуу тийиштүү кыймыл-аракетти тандоого ынандырууда. Илим катары каралганы анын ишенимдүү методологияга негизделгени жана ал аркылуу негизги булактарды иштеп чыгып, заманбап саясат көйгөйлөрүн чечүү үчүн жаңы жана инновациялык жолдорду өзүнө камтыгандыгында. Көркөм өнөр жана илим катары Исламдагы мамлекеттик саясат Макасид аль-Шарианын философиясынын алкагына негизделген, ал кийинки муундун окумуштуулары менен практиканттары аныктаган ачылган жана ачылбаган сөздү түшүнүү үчүн бирдиктүү жана максаттуу окууга, түшүнүүгө, чечмелөөгө, ишке ашырууга үндөйт. Макасид аль-Шариага тийиштүү академиялык окуу бул максатка алмашкыс салым тартуулайт. Макасид академиялык окуусу башка Ислам методдорунан айырмаланат, өзгөчө салттуу юриспруденциядан максатка умтулуу, өбөлгө, артыкчылык баалуулугу, мультидисциплинардык (көп тармактуу окууларга) жана мультиметоддукка (көп тармакка багытталган метод) ачык болуу менен айырмаланат. Методдун жанданышы бир нече атактуу заманбап окумуштуулардын алты эселенген аракетине такалат: (1) Шарияттын ырайымдуулук, адилеттүүлүк, теңчилик, байлык сыяктуу негизги принциптерин көз жаздымда калтырган позициядан алыс болуу; (2) учурдагы жана көбүнчө светтик, ошол эле убакта айрым Мусулмандардын дагы Ислам эски, адилетсиз жана каардуу ишеним системасы деген ой-пикирин четке кагуу; (3) эмне үчүн Мусулман жамааттарынын кылгандары Ыйык буйрукта айтылган адамдык кадыр-баркка төп келбейт деген суроого жооп издөө; (4) Мусулман дүйнөсүндө жана ааламда Ислам жанданышы үчүн чектелген юридикалык көз караштан башка салттык басымдуу бир багыт альтернативасын издөө; (5) окумуштууларды башка окуу тармактарына Ислам окутууларын бириктирүү мүмкүнчүлүгүнө ээ кылуу; (6) көп улуттуу жана түрдүү маданият ээси болгон Мусулман коомчулугун бирдиктирип, ошондой эле, башкалар менен мамилени оңдоо критериясын сунуш кылуу.

    Бул китептеги бөлүмдөрдө микрого (кичинекей) эмес макрого (чоң) басым жасалат. Алар Макасид методу мамлекеттик саясатта жана башкарууда кандай колдонулары жөнүндө бир катар байланышкан идеяларды сунушташат. Мындай нерсе бизди мамлекеттик саясатты сындагандын ордуна башкалардын айткандарын дагы баалаганга жардам берет.

    Мамлекеттик саясат дүйнөсүндө жана аны Исламда жүзөгө ашыруу (бул мамлекеттик бийлик же жалпы эле бийлик тарабынан коомдук көйгөйгө арналган аракет же аракетсиздиктин багыты) мусулманга берилген ыйык аманат болгон чындык менен Куран аркылуу болот.