RESOURCES

КУДАЙГА ЖАНА АДАМЗАТЫНА КЫЗМАТ КЫЛУУ

Author: Benaouda Bensaid

КУДАЙГА ЖАНА АДАМЗАТЫНА КЫЗМАТ КЫЛУУ

    Дааватты изилдөөчү заманбап тармактар ар кимдин ой жүгүртүүсүнө ылайык келген тарыхый чөйрөсү, негизги шарттар жана методологиялар, таблиг жамаат, жамаат-аль-ислами же ахль-аль-хадис сыяктуу анын буга чейинки үлгүлөрүнө басым жасашат. Жалпы негизги принциптердин ишке ашуусуна дааваттын кошкон салымына карабастан, исламды түшүнүүнүн таасирдүү өнүгүшү үчүн үлгүлөрдү иштеп чыгууда, диний нормалар менен замандын татаал көйгөйлөрүн синтездөөдө талкуулоолор уланууда. Исламдын баштапкы пайдубалына доо кетирбей, замандын талабына жооп берүү үчүн, исламдагы даават теориясын ар тараптуу түшүнүп гана тим болбостон, мусулмандардын социо-маданий контекстте дааватты туура колдоно билүүсүн жана дааваттын заманбап ыкмаларын иргөө да зарыл. Бул маселени чечүүдө маркум илимпоз аль-Газали жаӊы перспективаларды калтырып кеткен. Ал өз өмүрүндө алтымышка жакын китеп жазган, алардын көбү даават маселесине арналган.

    Аль-Газалинин даават маселесин кеӊири талкуулагандыгы анын ой жүгүртүүсүн жана тажрыйбасын көрсөтүп турат. Бул анын Египеттеги алган тажрыйбасы (1937-1953), азхариялык академиялык билими, ал ээлеген башкаруу кызматтары (1971- 1981), көптөгөн исламдык жана кайрымдуулук уюмдарда активдүү мүчө болуусу жана анын жеке саякатынан алган тажрыйбасынын жемиши болуп саналат. Ал 1922-жылдагы Осмон империясынын жана башка көптөгөн исламдык мамлекеттердин кулашына күбө болгон. Андыктан анын ой жүгүртүүсү ар кандай саясий доорлорго таандык социалдык-тарыхый тажрыйбанын кеӊири алкагын камтыйт жана ошол учурдун аймактык жана дүйнөлүк окуяларын чагылдырат. Анын адабий чыгармаларында дааватты ишке ашырууда бекем негизди орнотуучу заманбап исламдык пикирлердин, мусулман коомунун жана маданиятынын анализи басымдуулук кылат.

    Бул эмгек ич ара байланышкан суроолорду изилдөөгө багытталган. Менин жооп бергим келген негизги суроо: аль-Газали заманбап ислам үчүн дааваттын кандай үлгүсүн калтырып кеткен? Бул суроого жооп издеп жатып адам баласынын табияты (фитрах) жана дааваттын байланышын аль-Газали кандай түшүнгөн? Социалдык-маданий окуяларга даават кандай таасир берет? Дааватты бекемдөөдө диний плюрализм жана эркиндик кандай мааниге ээ деген сыяктуу башка суроолорго да токтолуп өтөм. Өнүгүү процессине дааваттын үлгүлөрү кандай таасир берет ушуну менен байланышкан даават жана дүйнө, даават жана универсалдуулук маселелерин талкуулайбыз. Аль-Газалинин пикирлеринин келип чыгыш факторлору жана анын интеллектуалдык түзүмүн түшүнүүгө аракет кылам.