RESOURCES

ИЖТИХАД ЖАНА ЖАҢЫЛАНУУ

Author: Said Shabbar

ИЖТИХАД ЖАНА ЖАҢЫЛАНУУ

    Бул Ислам Ойлору Эл Аралык Институтунун (IIIT) кыскача китептер сериясы окурмандарга түп нусканын негизги мазмуну жөнүндө түшүнүгүн берүү үчүн институттун негизги публикацияларынын кыска формага келтирилген баалуу коллекциясы болуп саналат. Окуганга ыңгайлуу, убакытты үнөмдөгөн кыска форматта чыгарылат. Бул конспекттер чоңураак, ири публикациялардын жакындан кылдат изилдеген обзорлору болуп, окурмандарды түп нусканы андан ары тереңдеп изилдөөсүнө түрткү болот деп үмүттөнөбүз.

    “Ижтихад жана жаңылануу” аттуу китебинде Саид Шаббар азыркы Мусулман дүйнөсүнүн өзгөрүүсүнө жана жаңырышына болгон ижтихаддын башкы ролун анализдөөгө аракет кылат. Исламдын биринчи кылымдарында окумуштуулар Куранга жана Сүннөткө таянып, өзүлөрүнүн акылын колдонуп, өз алдынча ойлонушкан; бирок, мезгилдин өтүшү менен окумуштуулардын жаңы токтомдорду ойлоп чыгаруусу менен ижтихаддын дарбазалары жабык боло баштаган. Интеллектуалдар, реформачылар, дин изилдөөчүлөр, либералисттер, социалисттер, ал тургай секуляристтер өзүлөрүнүн жеке кызыкчылыктарынын призмасы аркылуу артка кетүүнү өзгөрткөнгө умтулушуп бирок ийгиликке жетишкен эмес. Мусулман коомчулугунун азыркы шарттары Мусулман цивилизациясынын жана маданиятынын күчтүү, биримдиктүү жана көз карандысыз болгон жогорку чекитиндеги ар түрдүүлүктүн, келишпестиктин, ал тургай карама-каршылыктын деңгээлин эсепке албайт. Азыркы таптагы үстөмдүк кылган кырдаал бир нече так кадамдар менен так коюлган максаттарды талап кылган чукул көйгөйлөрдүн тегерегинде биригүүгө чакырат.

    Шаббар окутуулары эң көп колдонулган адамдардын, тагыраагы Ислам мыйзамынын ар түрдүү мектептеринин негиздөөчүлөрүнүн taqlidди айыптоосун жана тыюу салуусун жана ижтихаддын, изилдөөнүн маанилүүлүгүн чечкиндүү түрдө колдоосун жана аны кубаттоочу далилдерди издөөсүн ирония аркылуу көрсөтөт. Ал mujtahid, же ижтихад менен алектенүүгө дасыккан деп эсептелген адам жооп берүүчү талаптарды карайт. Шаббар Исламдагы интеллектуалдык жаңылануу мурунку түшүнүктөрдү жокко чыгарып же жаңы ой жүгүртүү системасын орнотпойт деп далилдейт. Тескерисинче, ал маанилүү эрежелерге жана усулдарга негизделген жана биздин замандын талаптарына ылайыкталган идеяларды бекемдөөнү жана аларды кайра ачууну камтыйт. Ошентип, ал Исламдын мыйзам токтомдорун реалдуу жашоодогу кырдаалдарда колдонууга болгон туура мамилеси реализмге, орточолукка жана ой менен аракетттин бекем түзүмүнө чакырат деп далилдейт. Бул элементтер абдан маанилүү, анткени алардын баары тең өз алдынча Ислам мыйзамынын башкаруусунун туура колдонулушун камсыздай албайт. Алардын баары биригип чогуу иштегенде гана биз азыркы Исламдын ой жүгүртүүсүн түзгөн чынжырдын кишендерин бириктире алабыз, деп ырастайт Шаббар.